Historia języka

Wprowadzenie
Okres biblijny klasyczny (1200 - 200 p.n.e.)
Okres pobiblijny (od II w. p.n.e.)
Okres nowohebrajski (od XIX w. n.e.)

Wprowadzenie (powrót na górę strony)

       Język hebrajski należy do kannanejskiej gałęzi, północno-zachodniej semickiej podgrupy, semickiej podrodziny, chamito-semickiej rodziny języków. Został zaadoptowany przez Izraelitów po objęciu przez nich we władanie Kanaanu (ok. XIII - XII w. p.n.e.). Najstarsze zapiski w języku hebrajskim datuje się na XI-X w. p.n.e. Język nazywany był też "mową Kanaanu" lub judejskim. Posługiwano się nim do czasu niewoli babilońskiej. W V-IV w. p.n.e. został wyparty z potocznego użycia przez język aramejski, stając się wyłącznie językiem tekstów religijnych, naukowych i literackich.
       Gramatycznie hebrajski jest typowym językiem semickim, jako że większość jego słów posiada temat złożony z trzech spółgłosek, rozdzielonych samogłoskami. Zmienianie lub pomijanie samogłosek zmienia znaczenie tematu. Znaczenie zmieniane jest również przez przedrostki i przyrostki dodawane do tematu. Hebrajski wyróżnia dwie płcie - męską i żeńską. Znajdują one swoje odzwierciedlenie w fleksji czasownika i formach czasownika. Współczesny hebrajski wprowadził pewne zmiany w fonetyce, składni i morfologii. Zmieniła się wymowa niektórych form, a także zmodyfikowano zasady dodawania przedimków i przyimków do rzeczowników i zaimków. Starożytny hebrajski preferował szyk zdania, w którym orzeczenie poprzedza podmiot, natomiast współczesny przeciwnie - podmiot przed orzeczeniem.

Okres biblijny klasyczny (1200 - 200 p.n.e.) (powrót na górę strony)

       W tym okresie Kanaan stykał się z terytorium Fenicjan i dlatego jest prawdopodobne, że hebrajski w swej najwcześniejszej formie był niemal identyczny z językiem fenickim. Od ok. 3 w. p.n.e. Żydzi w Palestynie zaczęli używać języka aramejskiego w mowie i piśmie. Żydzi poza Palestyną używali języków krajów, w których mieszkali.
       Oryginalny alef-bet składał się tylko ze spółgłosek. Samogłoski - zarówno ich pisownia, jak i wymowa - stworzone zostały przez uczonych, znanych jako masoreci, pomiędzy V a IX w. n.e. Masoreci uważani są również za tych, którzy wystandaryzowali wszystkie różnice pomiędzy dialektami.
       Zasób słów języka w tamtym okresie był bardzo ubogi. Konkretne przymiotniki używano w połączeniu z abstrakcyjnymi rzeczownikami. Niewielka ilość partykuł łączących i określających relacje pomiędzy fragmentami wypowiedzi, w połączeniu z jedynie dwoma czasami (dokonanym i niedokonanym) powodowały niejednoznaczność języka. Dlatego, w celu sprecyzowania wypowiedzi, stosowano różne konstrukcje składniowe. Konstrukcja w postaci: pierwszy z serii czasowników w formie dokonanej, a pozostałe w niedokonanej, wskazywała na czynność w przeszłości. Jeśli zaś czasownik w formie niedokonanej poprzedzał czasowniki dokonane, oznaczało to czas teraˇniejszy lub przyszły.

Okres pobiblijny (od II w. p.n.e.) (powrót na górę strony)

       Pochodzący z tego okresu tzw. "rabiniczny hebrajski" był językiem Miszny. Chociaż był to wyłącznie język pisany, lepiej nadawał się on do przystosowania do praktycznego, codziennego użycia niż hebrajski biblijny. Nowe słowa i konstrukcje składniowe w dużym stopniu pochodziły z aramejskiego. Słownictwo zapożyczano również z greki, łaciny i perskiego. Wyrazy pochodzące z biblijnego hebrajskiego otrzymywały nowe znaczenia. Wprowadzono jaśniejsze i bardziej jednoznaczne zasady określające czas czynności. Słownictwo hebrajskie poszerzało się dalej w średniowieczu na skutek arabskiego wpływu na hebrajskie pisma filozoficzne, a także w wyniku częstych tłumaczeń arabskich prac filozoficznych i naukowych. Od IX w. n.e. użycie hebrajskiego zaczęło zanikać.

Okres nowohebrajski (od XIX w. n.e.) (powrót na górę strony)

       Gdy Żydzi, w XIX w. przenieśli się do Palestyny, hebrajski ożył ponownie jako język mówiony. Współczesny hebrajski, Ivrit, został uznany za oficjalny język urzędowy Izraela w 1948. Słowa pisane są w nim od prawej do lewej, alfabet składa się z 22 znaków. Słownictwo jest oparte na biblijnym hebrajskim, zasady składni na rabinicznym. Długie samogłoski są wyrażane w piśmie przez nieme spółgłoski. W świętych księgach, książkach dla dzieci i poezji jest używana tzw. pisownia uproszczona, z masoreckimi znakami - kropkami i kreskami, wskazującymi samogłoski. Pisownia bez tych znaków, powszechnie używana w życiu codziennym, zwana jest pisownią pełną. Wymowa oparta jest na języku Żydów sefardyjskich, zamieszkujących głównie w Turcji, Grecji i Bułgarii, a wcześniej także w Hiszpanii (do czasu wygnania w XV w.). Starożytny język pisany, aby sprawnie funkcjonować we współczesnym świecie, musiał zaadoptować ogromną ilość nowych słów, głównie terminów naukowych. Urodzony na Litwie naukowiec Eliezer ben Yehuda, opierając się na biblijnym hebrajskim, samodzielnie wyprowadził ok. 4000 nowych słów. Współczesny hebrajski modyfikowany jest cały czas pod wpływem narodowych języków żydowskich imigrantów. Duży wpływ miał na niego również jidisz - język Aszkenazyjczyków.

(powrót na górę strony)